Podstawę zrozumienia metody dociekania naukowego stanowią zasady konstruktywizmu. Każdy z etapów cyklu uczenia się przedstawionego na Rys. 1 daje uczniom wiele okazji do poszukiwania i przypisywania pojęciom znaczenia w oparciu o rzeczywisty świat oraz zastanawiania się nad własnym doświadczeniem. W tym podejściu, poprzez rozumienie swoich doświadczeń, uczniowie tworzą własne modele myślowe. Badania pokazują, że uczniowie osiągają lepsze wyniki i są bardziej zmotywowani, gdy lekcje są tak przygotowane, by zajmowali się oni poszukiwaniem odpowiedzi na ważne i interesujące dla nich pytania. Z tego właśnie powodu, uczenie się oparte na dociekaniu jest dość często umiejscowione w kontekście codziennych zjawisk, co do których uczniowie mają jakieś skojarzenia lub z którymi sami się zetknęli.